نیما مخفف «نظام یکپارچه معاملات ارزی» است؛ سامانهای که بانک مرکزی برای سازماندهی عرضه و تقاضای ارز حاصل از تجارت خارجی راهاندازی کرده است.
هدف از ایجاد نیما
پیش از این سامانه، ارز حاصل از صادرات مسیر مشخصی برای بازگشت به چرخه اقتصاد نداشت. نیما تلاش میکند این جریان را شفاف و قابل نظارت کند: صادرکننده ارزش را عرضه کند و واردکننده از همان مسیر تأمین کند.
چه کسانی در نیما فعالاند؟
| نقش | کار |
|---|---|
| صادرکننده | ارز حاصل از صادرات را عرضه میکند |
| واردکننده | برای واردات کالا ارز خریداری میکند |
| صرافی مجاز | واسطه انجام معامله |
| بانک عامل | انتقال وجه و صدور اسناد |
مراحل یک معامله در نیما
- واردکننده پس از ثبت سفارش کالا، درخواست تأمین ارز ثبت میکند
- درخواست در سامانه به صرافیها و بانکها نمایش داده میشود
- صادرکننده یا تأمینکننده ارز، پیشنهاد عرضه میدهد
- پس از توافق بر نرخ، معامله ثبت میشود
- ارز به حساب فروشنده خارجی حواله میشود
عرضه در نیما تا حد زیادی الزامی است — صادرکنندگان موظف به بازگرداندن ارز هستند. این عرضهی اجباری، همراه با محدودیت تقاضا به واردات مجاز، نرخ را پایینتر از بازار آزاد نگه میدارد.
تفاوت با بازار آزاد
- دسترسی: نیما فقط برای فعالان تجارت خارجی است، بازار آزاد برای همه
- نوع معامله: در نیما حواله معامله میشود نه اسکناس
- نظارت: هر معامله در نیما ثبت و قابل رهگیری است
- کاربرد: ارز نیمایی فقط برای واردات کالای مشخص قابل استفاده است
اثر نیما بر بازار آزاد
هرچه حجم معاملات نیما بیشتر و نرخ آن به بازار آزاد نزدیکتر باشد، فاصلهی دو بازار کمتر میشود. سیاستگذاران معمولاً افزایش سهم نیما را نشانهی موفقیت در ساماندهی بازار ارز میدانند.
یک بازار موازی که کمتر کسی میبیندش
وقتی حرف از «نرخ ارز» میزنیم، معمولاً منظورمان همان بازار آزاد است که هرروز میبینیم. ولی یک بازار دیگر هم هست که پشت صحنه فعالیت میکند و روی زندگی روزمرهمان — از قیمت کالای وارداتی گرفته تا سیاستهای ارزی — اثر میگذارد: سامانه نیما.
این سامانه دقیقاً چه کار میکند؟
صادرکنندهها (مثلاً کسانی که پتروشیمی یا فلزات صادر میکنند) ارز حاصل از فروششان را در این سامانه عرضه میکنند، و واردکنندهها برای خرید کالاهای اساسی و ضروری از همینجا ارز تأمین میکنند. نرخش هم معمولاً بین نرخ رسمی و نرخ بازار آزاد قرار میگیرد.
چرا این موضوع به خریدار عادی هم مربوط است؟
چون قیمت خیلی از کالاهایی که در فروشگاه میبینی — از دارو تا مواد اولیهی صنعتی — بر پایهی همین نرخ نیما محاسبه میشود، نه نرخ بازار آزاد. یعنی وقتی نرخ نیما تغییر میکند، دیر یا زود قیمت این کالاها هم عوض میشود.
پرسشهای متداول
نرخ نیما همیشه از بازار آزاد پایینتر است؟
معمولاً بله، ولی این فاصله در طول زمان میتواند تغییر کند.
آیا افراد عادی هم میتوانند در نیما ارز بخرند؟
نه، این سامانه بیشتر برای صادرکنندهها و واردکنندههای ثبتشده طراحی شده، نه معاملات شخصی.
نرخ بازار آزاد را در صفحهی ارز ببین.
یک نکتهی آخر
اگر میخواهی بفهمی چرا قیمت یک کالای وارداتی خاص ناگهان تغییر کرده، بد نیست سری به اخبار مربوط به نرخ نیما بزنی — خیلی وقتها ریشهی تغییر قیمت در فروشگاهها، همانجا پیدا میشود، نه در تقاضای داخلی آن کالا.
برای دنبالکردن نرخ روز ارزهای بازار آزاد به صفحه ارز مراجعه کنید.